Renovatie kerkorgel

Renovatie BAG orgel – Het kan u niet ontgaan zijn dat er al een geruime tijd werkzaamheden plaatsvinden aan ons orgel. Graag willen wij u als gemeente hierover informeren. Ons orgel is in 1983 gebouwd en het is nu voor het eerst dat dit instrument grondig onder handen genomen wordt. In dat opzicht is het bijzonder te noemen dat dit instrument zo’n lange tijd zonder noemenswaardige ingrepen, goed heeft gefunctioneerd. Dat wil echter niet zeggen dat het orgel vrij gebleven is van onvolkomenheden. Aangezien het orgel inmiddels bijna 40 jaar functioneert, hebben wij als kerkgangers nauwelijks in de gaten dat de klank van het orgel geleidelijk aan verandert. Met name de grondtonen van sommige orgelpijpen – die juist noodzakelijk zijn om fijn te kunnen zingen en die ons in het zingen ook steun bieden – zijn gaandeweg uit het klankspectrum verdwenen. Je zou kunnen zeggen, na verloop van jaren raakte het orgel in onbalans. Die onbalans is een van de oorzaken waarom met name hoge tonen als hinderlijk en schel worden ervaren, met name voor kerkgangers achterin. Inmiddels heeft orgelrestaurateur W.B. van Dijkhuizen knap werk geleverd door een aantal pijpen aan de binnenzijde extra te verstevigen zodat we weer van hun oorspronkelijke draagkracht kunnen genieten. Deze ingreep brengt het orgel opnieuw in balans. Maar er is meer… Om het orgel nog milder en aangenamer te laten klinken, hebben onze organisten een dispositiewijziging voorgesteld. De Sesquialter II die als buitengewoon schel wordt ervaren, mede omdat het op het borstwerk geplaatst is, wordt vervangen door de mildere Quint 22/3‘. De tremulant, een voorziening die een mooie zweving aanbrengt in de tonen, is opnieuw afgeregeld en kan door de organisten weer worden gebruikt. Daarnaast is door de organisten een zwelkast op het zogenaamde “borstwerk” voorgesteld. De pijpen van het borstwerk zijn gesitueerd ter hoogte van de organist en klinken voor organist en kerkgangers bijzonder direct. Het kunnen gebruiken van een zwelkast – te vergelijken met jaloezieën die open en dicht gedaan kunnen worden – levert dan ook een bijdrage aan het milder maken van de klank. Uiteraard is er meer te melden, maar dat is voor nu te technisch. Hopelijk zal de nieuwe staat van het orgel velen enthousiasmeren om te zingen en zal voor de leek en voor de kenner het resultaat merkbaar zijn. Boven alles uit gaat het om de eer van God, Die we mogen prijzen ook in de gemeentezang. Wij zien er naar uit dat dat opnieuw mogelijk wordt. Hieronder gaan we dieper in op een aantal technische details. Voor de liefhebber! Of wellicht voor degene die als gevolg hiervan een liefhebber wordt…

Hierboven hebt u al iets kunnen lezen over de renovatie van ons orgel. Wij schreven toen dat we voor de liefhebber en de geïnteresseerde lezer nog wat extra details van deze renovatie willen delen. Dan begrijpt u welke dilemma’s en keuzen zich aandienen. Hoe hebben wij ons de werking van een orgel voor te stellen? De pijpen worden tot spreken gebracht als de windmotor aan is en de organist een toets of een pedaal indrukt. De wind zit opgeslagen in de zogenaamde balgen die zich vullen met wind. Deze balgen – houten kasten – zijn flexibel gemaakt met schapenleer om te kunnen bewegen. Het leer is opmerkelijk genoeg nog in prima staat. De pijpen van een orgel zijn gemaakt van zogenaamd orgelmetaal. Dit is gewoonlijk een legering van circa 70% lood met 30% tin. Het hoge loodgehalte zorgt voor een warme klank maar heeft als nadeel dat pijpen kunnen verzakken. Vooral de frontpijpen, de pijpen die vanuit de kerk zichtbaar zijn, waren flink ingezakt waardoor deze bijna niet meer spraken. De wind kon te gemakkelijk uit de pijp ontsnappen zonder het orgelmetaal in beweging te brengen, en dus een diepe klank voort te brengen. Deze grote pijpen zorgen voor de grondtonen van het orgel. Zoals eerder opgemerkt: grondtonen zijn zeer belangrijk bij het begeleiden van de samenzang in de gemeente en het fijn kunnen zingen. Alle grote pijpen van het orgel zijn nu voorzien van een koperen voet zodat deze niet meer kunnen inzakken. Wat is er verder inmiddels aan het orgel gebeurd? De binnenkant van de pijpen is schoongeblazen, de buitenzijde is schoongemaakt met terpentine. Alle pijpen zijn ook nagekeken op aanspraak en intonatie. Een pijp spreekt aan als de toets ingedrukt wordt. Als u een orgelpijp van dichterbij zou bekijken, ziet u drie delen. De pijpvoet die conisch naar onderen toespitst. De kern en kernspleet en daar bovenop de beker. Deze drie worden in een bepaalde maatverhouding gemaakt om de juiste toon tot klinken te kunnen brengen. De wind die in de pijp geblazen wordt, stroomt langs de kern en door de kernspleet verder de beker in. De verhouding van de drie delen zorgt dan ook voor het karakter van de toon. Het mooie is dat het karakter van een toon dus enigszins is aan te passen. De inzet is om het orgel milder van klank te laten zijn. Er gebeurt echter nog meer. Daarover schrijven we hieronder verder.

Hierboven schreven we over de aanpassingen aan ons orgel. De eerste klankresultaten zijn veelbelovend. Het gaat echter niet alleen om “dat wat klinkt”, maar ook om “hoe het speelt”. Een goede werking van het mechaniek is van wezenlijk belang. Het mechaniek is de verbinding van de toets naar de pijpen. Door middel van talkpoeder is het mechaniek weer soepel gemaakt. De organist is hierdoor beter in staat dat wat hij bedoelt, muzikaal over te brengen. U zult begrijpen dat technische onvolkomenheden er bijvoorbeeld voor kunnen zorgen dat een toon later aanspreekt dan de bedoeling is. Momenteel was er weinig gevoel in de toetsen voor de organist. Dit beïnvloedt de speelvreugde en uiteindelijk de klankbeleving van ons als kerkgangers. Het orgel zal veel bruikbaarder worden voor het begeleiden van de gemeentezang. Wat winnen we ermee? Tot nu toe was het simpel gezegd mogelijk om zacht en hard te spelen. Daar tussenin zat een gat. Normaal is het fijn om gelijkmatig de klank op te bouwen. Niet alleen in volume maar ook in klankkleur. Door de aanpassingen worden pijpen van het borstwerk hiervoor meer inzetbaar. Door de zweldeurtjes ontstaat de mogelijkheid om het orgel gedoseerd in klanksterkte te laten toenemen en afnemen. Al met al gaat het orgel voller, warmer en aangenamer klinken. Wellicht is het mogelijk – afhankelijk van de omstandigheden – een orgelbespeling te verzorgen, waarbij u in de gelegenheid bent te komen luisteren en kijken. De organisten kunnen het een en ander illustreren en verduidelijken. Mogen wij u vragen dit werk te steunen? Wij zien uw gift graag tegemoet op het bankrekeningnummer van de kerkvoogdij NL88RABO0326001212 ten name van “Kerkrentmeesters Herv.Gem. Hedel” onder vermelding van “renovatie kerkorgel”. Op vele orgels staat: “Soli Deo Gloria”. Dat betekent: “alleen aan God de eer”. Laat dat de drijfveer mogen zijn in zowel in het bespelen van het orgel als ook in het gaande houden van de lofzang. Bidden wij de Heere dat die lofzang opnieuw in de Hervormde Gemeente van Hedel kan worden aangeheven.